Ontmoetingen in Qandil of een gesprek met dokter Media

De Newroz viering in het Kandil gebergte heeft iets sacraal. Het feest heeft doorheen vele jaren van strijd een politiek karakter gekregen. Tot voor kort was het vieren van het Koerdische nieuwjaar een reden tot vervolging en opsluiting. Newroz vieren is een statement. Zeker in het Kandil gebergte, waar de guerilla van de PKK een autonome zone uitgeroepen heeft. Het is een eiland van vrijheid, omgetoverd tot een festival. De regen en de modder zijn geenszins een domper op de uitgelaten sfeer. Veel Koerden komen van heinde en verre, sommigen zelfs uit Europa om het feest hier te komen vieren. Vele families hopen daarenboven een glimp op te vangen van hun zoon, dochter, zus of broer die zich heeft aangesloten bij de guerilla. Het feest is één van die zeldzame kansen. Sommige strijders hebben 10, of zelfs 20 jaar geen contact met hun families.

Het is dus een emotionele toestand, Newroz in de bergen. Veel ontmoetingen en blije weerziens. Ook voor ons is het een stroom van ontmoetingen en gesprekken.

Wanneer Katrien en ik vertellen dat we artsen zijn, worden we al snel meegetroond naar het dichtstbijzijnde medisch centrum van de guerilla. Daar ontmoeten we een oude vader en moeder uit Noord -Koerdistan (Turks Koerdistan) die speciaal naar Kandil is afgereisd om hun dochter, die ze 10 jaar moesten missen, terug te vinden. Een Koerdische cardiologe uit Erbil die soms een handje komt toesteken. En dokter Media.

Ze is eigenlijk afkomstig uit Hamburg maar deelt als sinds 1993 lief en leed met de guerilla. Ze is ondertussen hoofd van het een kleine kliniek enkele dorpen verder die de bevolking daar medische zorgen aanbiedt. Het zijn kleine klinieken met beperkte middelen, maar alles is uiteraard gratis.

In Duitsland kwam ze destijds in aanraking met de Koerdische strijd via enkele vrienden, actief in verschillende Koerdische organisaties. Eerst stond ze wat ongelovig tegenover ze de vele harde en wrede verhalen over vervolgingen en massamoorden door het Turkse leger, maar tijdens de twee reizen die ze ondernam naar Koerdistan kwam ze tot de vaststelling dat werkelijkheid de verhalen dikwijls overtroffen. Tijdens haar tweede reis kwam ze in een dorp terecht, enkele dagen voordien getroffen door de represailles van het Turkse leger. De verschrikkingen die ze daar zag, hebben iets in haar teweeggebracht. Veel progressieve mensen praten veel. Zij vond dat er actie nodig was en dus vertrok ze naar Koerdistan. Voorgoed zo lijkt. Ondertussen is ze hier meer dan 20 jaar en noemt ze haar kliniekje en de omliggende bergen haar klein paradijsje.

DSCF1964
Katrien, doctor Media, her assistant and Egmont

Toen ze hier aankwam, was er geen sprake van medische centra. Verzorging werd toegediend in de open lucht. Het materiaal was beperkt tot wat in een rugzak paste. Zo trokken ze van dorp tot dorp. Ondertussen is de werking wel verbeterd. Een tiental jaar geleden werd een medisch centrum gebouwd waar zowel de guerillastrijders als de lokale bevolking verzorgd werden. In 2007 werd het echter gebombardeerd door de Turkse luchtmacht, die ook hier boven Iraaks Koerdistan opereert. Het heeft lange tijd geduurd om een nieuw centrum te bouwen. Om de angst van de bevolking voor represailles tegemoet te treden, werd de zorg gesplitst. Het centrum waar dokter Media nu werkt, verzorgt enkel nog de lokale bevolking. De guerillastrijders worden elders opgevangen. Dit centrum is nu erkend door de Iraakse overheid, wat de bevoorrading, die vroeger allesbehalve evident was, een pak eenvoudiger maakte. Toch blijft het een gespannen verhouding, die de laatste maanden, ten gevolgde van de verkiezingen in Rojava, terug bekoelde en medicatie opnieuw clandestien moet gevonden worden. Een ander probleem is het gebrek aan technische middelen. Het RX toestel, handig om eenvoudige zaken als breuken op te sporen, ging verloren in het bombardement van 2007.

In het medisch centrum van dokter Media gebeurt niet alleen medisch werk. Het is een brandpunt van de emancipatorische strijd van de vrouwen, er worden solidariteitscampagnes georganiseerd voor Rojava en patiënten worden betrokken bij het bestuur van het centrum. De gezondheidsdienst van het verzet moet uitgebreid worden tot een gezondheidsraad. Ze legt er de nadruk op dat dit soort comités niet werken zoals de staat gezondheidszorg organiseert. Beslissingen worden op het laagst mogelijk niveau genomen. Het comité heeft duidelijke mandaten en wie geen goed werk levert, kan ten allen tijde worden weggestemd. Dit is communalisme in de praktijk. De gemeenschap als kern van besluitvorming.

In deze context is de traditionele vorm van geneeskunde die de mensen hier beoefenen, ook van groot belang. Geneeskrachtige planten, mineralen, warmtebronnen en andere natuurlijke elementen met geneeskrachtige werking worden opgenomen in het therapeutisch landschap. Enkele dagen later ontmoeten we dokter Media bij toeval tijdens één van onze vele bezoeken in de bergen. Ze leidt ons rond in het medisch centrum “Uta”. Hier worden tientallen geneeskrachtige kruiden bereid en verdeeld onder de bevolking van de hele Kandilregio. Medewerkers van het centrum gaan soms op dagenlange excursie om zeldzame planten of geneeskrachtige substanties te verzamelen.

Hier in de bergen wonen nog oude vrouwen en mannen met erg veel kennis over deze natuurlijke normen van genezing. De guerillastrijders die rondtrekken van dorp tot dorp, over landsgrenzen heen, leven vaak in onherbergzame omstandigheden en hebben al dikwijls dankbaar van deze expertise gebruik kunnen maken. Zij zijn een soort netwerk geworden, die deze kennis opslaat, en ze over grenzen en bergketens heen, verspreidt en verrijkt. De lokale bevolking komt dus op hun beurt ook vaak bij de guerilla aankloppen met gezondheidsproblemen. Het is fascinerend om te zien hoe verzet tegen onderdrukking en de schreeuw naar vrijheid gestalte krijgen in zoveel facetten van het dagelijkse leven. Niet alleen muziek, dans of literatuur, maar ook geneeskunde, familiale relaties of feestgedruis.

In het Westen heerst stilaan een medische consumptiecultuur, gaat dokter Media verder. Pillen slikt men aan de lopende band. Symptomen als slapeloosheid, depressies, burn-out vormen steeds grotere problemen waar dan telkens een pil voor bestaat. Die problemen hebben echter vaak met maatschappelijke en structurele problemen te maken. Ik word teruggekatapulteerd naar mijn consultatieruimte in Antwerpen. Stress op het werk, depressies door uitzichtloze sociale situaties, verslavingsproblemen bij mensen op de onderste trede van de samenleving… Het maatschappelijk karakter van deze problemen was vaak kristalhelder. Pillen baten hier zelden, en creeëren vaak nieuwe symptomen. Het kapitalisme heeft de banden met onze lichamelijk en mentale gezondheid op zijn kop gezet. En onze band met de natuur als helende kracht.

Dokter Media vertelt hoe natuurlijke vormen van geneeskunde in Europa al eeuwen lang teloorgaan. Dit begon al met de heksenverbrandingen in de Middeleeuwen. Toen ging heel wat oude, collectieve kennis verloren. Sindsdien nam de westerse geneeskunde een overwegend mannelijk, autoritair en dominant wetenschappelijk discours aan. Sinds enkele decennia kwam daar in toenemende mate het kapitalistisch marktdenken bij, waarbij geneeskundige zorgen ook als bron van winst voor grote bedrijven werden ingelijfd.

Een terugkeer naar een leven in de schoot van de natuur, zoals hier in het Qandilgebergte, is in het Westen waarschijnlijk niet mogelijk of niet wenselijk, maar wat wel steeds dwingender wordt, is het op gang komen van een echt en diep debat over ecologische problemen.

Wanneer we terug naar buiten stappen en het centrum verlaten, onze hoofden

Family celebrating Newroz around one of the many fires in the valleys of Qandil
Family celebrating Newroz around one of the many fires in the valleys of Qandil

duizelend van de boeiende gesprekken, is de schemering ingevallen en ligt het feestterrein er verlaten bij. Maar overal in de vallei branden hier en daar vuurtjes, waarrond talloze Koerdische families dansen, lachen en verhalen vertellen. Onze blikken worden getrokken naar de bergtoppen die de vallei overschaduwen en we merken dat ook daar, hoog op de besneeuwde pieken, grote vuren werden ontstoken. Guerillastrijders die op het einde van de zomer de bergen beklimmen en op de toppen overwinteren, daar instaand voor de bewaking van de vallei, geven een teken van leven. Als een groet en aanmoediging voor het feest dat hier steeds intiemer wordt. Het is een onwezenlijke, haast sprookjesachtig moment. Zelden voelden we ons zo geborgen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s